Патрыятычнае выхаванне ва ўстанове дашкольнай адукацыі

Кансультацыя для выхавальнікаў:

“ПАТРЫЯТЫЧНАЕ ВЫХАВАННЕ ДЗЯЦЕЙ ДАШКОЛЬНАГА ЎЗРОСТУ”

        Шматгадовая педагагічная практыка і навуковыя даследванні падкрэсліваюць важнасць выхавання асобы грамадзяніна – патрыёта. На жаль, прывіваць высокае пачуццё патрыятызму стала цяпер няпроста. Паняцці “Радзіма”, “маральнасць”, “духоўнасць” нібыта страцілі свой глыбокі сэнс. Самы важны ўрок, які народ здольны вынесці з гісторыі, - гэта ўрок маральнасці. На многія пытанні сёння цяжка адказаць. Патрыятыям – з’ява гістарычная. Ён адлюстроўвае адносіны чалавека да дзяржаўнага ладу, да Радзімы, да суайчыннікаў. Чалавек не выбірае маці і не выбірае Радзіму. Яны – каштоўнасці асаблівыя, святыя.

    І кожны любіць і разумее іх па-свойму. Выхаванне патрыятызму аб’ектыўна абумоўлена патрэбнасцямі грамадства, гэта катэгорыя маральная, заснаваная на развіцці ў асобы ўсяго самага чалавечнага – дабрыні, спагадлівасці, міласэрнасці, далучанасці да духоўных нацыянальных каштоўнасцей. Сусветная практыка сведчыць, што дзяржава можа стаць квітнеючай толькі тады, калі ў ёй жывуць людзі, здольныя яе абараніць, ствараць матэрыяльныя і духоўныя каштоўнасці. Беларускі народ спакон веку быў народам-патрыётам, народам-абаронцам. Але падзеі апошніх гадоў схіляюць да думкі, што ў нашым грамадстве прыкметна знізілася імкненне да выхавання ў моладзі любові да Айчыны, адданасці абавязку грамадзяніка і салдата. Менавіта гэта парадзіла ганебныя выпадкі ўхілення ад вайсковай службы. А яшчэ дзесяць гадоў таму ў Беларусі такое і ўявіць было немагчыма. Прызыўнік з нашых краёў заўсёды лічыўся выдатным салдатам, патрыётам, працаўніком. Але жыццё так крута змянілася, што не вытрымалі і цвёрдыя маральныя ўстоі, якія здаваліся непахільнымі.

   Вядучае месца ў выхаванні патрыятычных пачуццяў вучняў належыць эмацыянальнаму выкладанню шматвяковай гісторыі беларускага народа. І пачынаць трэба з вывучэння гісторыі роднага краю, таго кутка, дзе ты нарадзіўся і рос. Урокі гісторыі з’яўляюцца асновай у выхаванні патрыятызму і грамадзянскасці ў вучняў пачатковых класаў.

   Сувязь сённяшніх дзён з сівой мінуўшчынай дае магчымасць нам аднавіць перарваную повязь часоў, адрадзіць і вярнуць страчаныя каштоўнасці; працавітасць і любоў да роднай зямлі, еднасць са сваімі каранямі. Без ведаў сваіх вытокаў немагчыма палюбіць свій край, родную спадчыну, стаць сапраўдным патрыётам. Трэба адзначыць адзінства працэсу навучання, выхавання і развіцця асобы. А гэта ўдала спалучаецца на ўроках гісторыі, літаратуры і ў пазакласнай рабоце. Цяжка назваць хоць адну тэму, якую немагчыма было б звязаць з гісторыяй роднага краю.

   У патрыятычным выхаванні дашкольнікаў на сучасным этапе засталося месца і этнічнай рабоце. Яна стала даследніцкай, навуковай. Дзеці разам з выхавальнікамі і музычным кіраўніком  рыхтуюць   фальклорныя святы “Гуканне вясны”, “ Багач”, “Вячоркі”, “Купалле”, “Масленіца” і інш.

   Такім чынам, каб лепш ведаць родную спадчыну, свае  звычаі,  дашкольнікі павінны займацца вывучэннем назваў мясцін свайго краю: вёсак, хутароў, лясоў, палёў, балот, урочышч.

 

ПАТРЫЯТЫЗМ – КАШТОЎНАСЦЬ ВЕЧНАЯ

   Традыцыі патрыятычнага выхавання дзяцей стагоддзямі адточваліся ў айчыннай педагогіцы. Гэта пытанне дзяржаўнага значэння з’яўлялася прадметам пільнай увагі вучоных, грамадскіх і палітычных дзеячаў у розныя гістарычныя перыяды: ад “Навучання дзяцей” Уладзіміра Манамаха да стварэння цэлай педагагічнай тэорыі К.Дз. Ушынскага, А.С. Макаранкі, В.А. Сухамлінскага.

   Для нас заўсёды былі зразумелымі і адназначнымі такім паняцці, як  “патрыёт” і “патрыятызм”. І, здавалася б, тут не можа быць розначытанняў, бо яны добра вядомы педагагічнай навуцы і іх вызначэнні відавочныя. Але за апошнія гады названыя паняцці набылі мноства сэнсавых аценняў, нярэдка супрацьлеглых, што дае магчымасць як патрыётаў нават адыёзныя фігуры. Такім чынам, патрыятызм – з’ява складаная і шматгранная, якая мая, прынамсі, чатыры асноўныя узроўні:

  • Біялагічны, аснова якога – падсвядомае ў чалавечай натуры. Нарадзіўшыся ў пэўнай мясцовасці, чалавек толькі там адчувае сябе камфортна. І звязана гэта, па меркаванню рускіх філасафаў- касмістаў М.Ф.Фёдарава, А.С.Чыжэўскага, К.Э.Цыялкоўскага, з лакальнымі касмічнымі выпраменнямі, што аказваюць спецыфічны ўплыў на кожнага індывіда.
  • Эмацыянальны ўзровень, у аснове якога ляжыць далучэнне чалавека да роднай культуры – мовы, мастацтва, фальклору, звычаяў, традыцый і г.д. Адначасова гэта можа спалучацца зпагадлівымі адносінамі да “гэтай” краіны і яе народа.
  • Сацыяльны узровень заснаваны на арганічнай любові да сваёй дзяржаўнасці і яе носьбіта – народа, з якім чалавек сябе ідэнтыфікуе. Тут выяўляецца прыхільнасць да звыклага ладу жыцця, норм, традыцый і форм дзяржаўнасці.
  • Духоўны ўзровень уключае 3 папярэднія, а таксама веру чалавека ў нешта новае, светлае трансцэндэнтальнае. Гэта  могуць быць ідэі – рэлігійныя, камуністычныя ці ідэалістычныя, важна, каб яны былі сфарміраваны ў цэласны светапогляд, якому чалавек застаецца верным усё жыццё. А ўсякае адмаўленне ад ранейшых духоўных каштоўнасцей – фальш, прытворства ці здрадніцтва.

Дзіцячы сад адкрывае шырокія магчымасці для комплекснага, мэтанакіраванага фарміравання асобы, далучэння яе да названых узроўняў патрыятызму, паступовага асэнсавання яго не толькі як унутранага пачуцця, але і як канкрэтнаг дзеяння, учынку ў імя родных і блізкіх, у імя Радзімы.

 Вялікае выхаваўчае ўздзеянне на  дзяцей аказваюць сустрэчы з непасрэднымі ўдзельнікамі ваенных дзеянняў. Выхаванне патрыятызму на эмацыянальным узроўні адбываецца праз далучэнне дзяцей да малых форм фальклору. Любое святочнае мерапрыемства – гэта праз розумы і сэрцы кожнага падзеі і імёны герояў айчыннай гісторыі, пакладзеныя ў аснову сцэнарыя, якія становяцца незабыўнымі вобразамі і непасрэднымі дзеючымі асобамі, аказваючы, такім чынам, велізарны выхаваўчы эфект як на ўдзельнікаў дзейніцтва, так і на прысутных.

   выхавальнік, як ніхто іншы, мае магчымасць прыводзіць прыклады патрыятызму свайго народа для фарміравання ў дзяцей пачуцця высокай грамадзянскасці і адданасці Радзіме.

     Такім чынам, мы павінны ведаць сваю гісторыю, ведаць яе такой, якая яна ёсць. Атрымліваць з яе ўрокі, заўсёды помніць аб тым, хто стварыў дзяржаву, адстойваў яе гонар, рабіў яе вялікаў, магутнай. Мы захаваем гэту памяць і мы захаваем гэту сувязь часоў.

 

Падрыхтаваў загадчык                                       І.Л.Сенькевіч

 

 

 

 

 

 

Пачуццё патрыятызму так шматгранна па свайму зместу, што не можа быць вызначана некалькімі словамі. Гэта і любоў да родных месцаў, і гонар за свой народ, за яго культуру, і адчуванне сваёй непарыўнасці з наваколлем, і жаданне захоўваць і прымнажаць багацце сваёй краіны.

Патрыятызм праяўляецца не толькі ў складаных цяжкіх жыццёвых сітуацыях, але і ў штодзённай працы і духоўнага жыцця народа. Аднак, калі гэта пачуццё гэтак складана, то правамерна казаць аб ім у дачыненні да дзяцей дашкольнага ўзросту? Уважлівае назіранне за дзецьмі, вывучэнне іх узроставых асаблівасцей, інтарэсаў дазваляе зрабіць выснову, што старэйшы дашкольнік валодае вялікай колькасцю ведаў, а яго інтарэсы часта звязаныя не толькі з сучаснасцю, але і з будучыняй. У размовах дзяцей, іх пытаннях можна пачуць меркаванні пра дабро і зло, аб несправядлівасці. Усё гэта сведчыць аб тым, што выхаванне патрыятычных пачуццяў можна і трэба пачынаць з дашкольнага ўзросту. Крылатая фраза: "Усё пачынаецца з дзяцінства" - як нельга больш ставіцца да гэтага пытання. Задумваючыся пра вытокі патрыятычных пачуццяў, мы заўсёды звяртаемся да ўражанняў дзяцінства: гэта і дрэва пад акном, і родныя напевы.

З маленства дзіця чуе родную гаворку. Песні маці, казкі адкрываюць яму вочы ў свет, эмацыйна афарбоўваюць цяперашні час, усяляюць надзею і веру ў дабро, якое нясуць нам казачныя героі. Казкі хвалююць, захапляюць дзіця, прымушаюць яго плакаць і смяяцца, паказваюць яму, што народ лічыць самым галоўным багаццем – працавітасць, сяброўства, узаемадапамогу. У кожнага народа свае казкі, і ўсе яны па свояму, з уласцівым дадзеным народу каларыту перадаюць ад пакалення да пакалення гэтыя маральныя каштоўнасці. Слухаючы казку, дзіця пачынае любіць тое, што любіць яго народ і ненавідзець тое, што ненавідзіць народ. "Гэта першыя бліскучыя спробы народнай педагогікі, - пісаў К. Д. Ушынскі , - і я не думаю, каб хто-небудзь быў у стане змагацца ў гэтым выпадку з педагагічнымі геніямі народа».

Загадкі, прыказкі, прымаўкі - гэтыя жамчужыны народнай мудрасці ўспрымаюцца дзіцем лёгка і натуральна. У іх і гумар, і сум і глыбокая любоў да чалавека, да Айчыны. Казкі, прыказкі, прымаўкі фарміруюць пачатак любові да свайго народу, да сваёй краіны.

Вельмі рана ў свет дзіцяці ўваходзіць прырода роднага краю. Рака, лес, поле паступова ажываюць для яго: ад першага агульнага ўспрымання дзіця пераходзіць да канкрэтызацыі – у яго з'яўляюцца любімыя куткі для гульні, любімае дрэва, сцяжынкі ў лесе, месца для рыбалкі каля ракі. Гэта робіць лес, рэчку сваімі, роднымі, якія застаюцца ў памяці дашкольніка на ўсё жыццё. Так грамадскае і прыроднае асяроддзе выступае ў ролі першага педагога, які знаёміць дзіця з Радзімай. Але без дапамогі дарослага дзіцяці цяжка вылучыць з навакольнага жыцця найбольш істотнае характэрнае. Ён можа не ўбачыць галоўнае, або прыняць за галоўнае нетыповае, другараднае. "Як у маленькага дрэўцы, клапатлівы садоўнік умацоўвае корань, ад магутнасці якога залежыць жыццё расліны на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў, так і дарослы павінен клапаціцца аб выхаванні ў дзяцей пачуцця бязмежнай любові да Радзімы». Без дапамогі дарослага дзецям цяжка зразумець, што людзі працуюць на карысць усёй краіны, што горад, сяло, лес, рака, якія дзіця бачыць кожны дзень – гэта і ёсць яго радзіма.

Дарослы выступае пасрэднікам паміж дзіцем і навакольным яго светам, ён накіроўвае, рэгулюе яго ўспрыманне навакольнага. У дзяцей яшчэ вельмі малы жыццёвы вопыт, і ў сілу сваёй здольнасці да пераймання і з даверу да дарослага дзеці пераймаюць у іх ацэнкі падзей: што кажуць дома бацькі аб маючым адбыцца суботніку, як рыхтуюцца да свята і г.д. – ва ўсім праяўляецца іх стаўленне да жыцця, якое паступова выхоўвае пачуцці дзіцяці.

Пры выхаванні патрыятычных пачуццяў вельмі важна падтрымліваць у дзецях цікавасць да падзей і з'яў грамадскага жыцця, гутарыць з імі аб тым, што іх цікавіць. Прынята лічыць, што выхаванне ў дзяцей патрыятычных пачуццяў адбываецца ў наступнай паслядоўнасці: спачатку выхоўваецца любоў да бацькоў, роднага дома, дзіцячага садка, затым да горада, да ўсёй краіны. Аднак няправільна меркаваць, што выхоўваючы любоў да бацькоў, мы ўжо тым самым выхоўваем любоў да Радзімы. На жаль, вядомыя выпадкі, калі адданасць свайму дому, сваёй сям'і ўжываюцца з абыякавасцю да лёсу Радзімы і нават са здрадай.

Мы вучым дзіцяці з першых гадоў жыцця любіць бацькоў, дапамагаць ім. Высакароднае пачуццё адданасці дарагому чалавеку, патрэба ў духоўнай і эмацыйнай блізкасці з ім-усё гэта вельмі важна для станаўлення асобы дзіцяці, для пачуцця абароненасці і дабрабыту. Але для таго каб гэтыя пачуцці сталі пачаткам любові да Радзімы, вельмі важна, каб дзеці як мага раней убачылі грамадзянскую асобу сваіх бацькоў, ўсвядомілі іх як працаўнікоў, якія ўносяць свой уклад у агульную справу.

 

 

Меню раздзела